علل مختلفی را می توان باعث فرسودگی و تخریب سازه های بتنی برشمرد
۱- علل فرسودگی و تخریب سازه های بتنی
(CAUSES OF DETERIORATIONS)
علل
مختلفی که باعث فرسودگی و تخریب سازه های بتنی می شود همراه با علائم
هشدار دهنده دیگری که کار تعمیرات را الزامی می دارند، در نخستین بخش از
کتاب مورد بررسی و تحلیل قرار می گیرند:
۱-۱- نفوذ نمکها
(INGRESS OF SALTS)
نمکهای
ته نشین شده که حاصل تبخیر و یا جریان آبهای دارای املاح می باشند و
همچنین نمکهایی که توسط باد در خلل و فرج و ترکها جمع می شوند، هنگام
کریستالیزه شدن می توانند فشار مخربی به سازه ها وارد کنند که این عمل
علاوه بر تسریع و تشدید زنگ زدگی و خوردگی آرماتورها به واسطه وجود
نمکهاست. تر وخشک شدن متناوب نیز می تواند تمرکز نمکها را شدت بخشد زیرا آب
دارای املاح، پس از تبخیر، املاح خود را به جا می گذارد.
۱-۲- اشتباهات طراحی
(SPECIFICATION ERRORS)
به
کارگیری استانداردهای نامناسب و مشخصات فنی غلط در رابطه با انتخاب مواد،
روشهای اجرایی و عملکرد خود سازه، می تواند به خرابی بتن منجر شود. به
عنوان مثال استفاده از استانداردهای اروپایی و آمریکایی جهت اجرای پروژه
هایی در مناطق خلیج فارس، جایی که آب و هوا و مواد و مصالح ساختمانی و
مهارت افراد متفاوت با همه این عوامل در شمال اروپا و آمریکاست، باعث می
شود تا دوام و پایایی سازه های بتنی در مناطق یاد شده کاهش یافته و در بهره
برداری از سازه نیز با مسائل بسیار جدی مواجه گردیم.
۱-۳- اشتباهات اجرایی
(CON STRUCTION ERRORS)
کم
کاریها، اشتباهات و نقصهایی که به هنگام اجرای پروژه ها رخ می دهد، ممکن
است باعث گردد تا آسیبهایی چون پدیدهء لانه زنبوری، حفره های آب انداختگی،
جداشدگی، ترکهای جمع شدگی، فضاهای خالی اضافی یا بتن آلوده شده، به وجود
آید که همگی آنها به مشکلات جدی می انجامند.
این
گونه نقصها و اشکالات را می توان زاییدهء کارآئی، درجهء فشردگی، سیستم عمل
آوری، آب مخلوط آلوده، سنگدانه های آلوده و استفاده غلط از افزودنیها به
صورت فردی و یا گروهی دانست.
۱-۴- حملات کلریدی
(CHLORIDE ATTACK)
وجود کلرید آزاد در بتن می تواند به لایهء حفاظتی غیر فعالی که در اطراف آرماتورها قرار دارد، آسیب وارد نموده و آن را از بین ببرد.
خوردگی
کلریدی آرماتورهایی که درون بتن قرار دارند، یک عمل الکتروشیمیایی است که
بنا به خاصیتش، جهت انجام این فرآیند، غلظت مورد نیاز یون کلرید، نواحی
آندی و کاتدی، وجود الکترولیت و رسیدن اکسیژن به مناطق کاتدی در سل
(CELL)خوردگی را فراهم می کند.
گفته
می شود که خوردگی کلریدی وقتی حاصل می شود که مقدار کلرید موجود در بتن
بیش از ۶/۰ کیلوگرم در هر متر مکعب بتن باشد. ولی این مقدار به کیفیت بتن
نیز بستگی دارد.
خوردگی
آبله رویی حاصل از کلرید می تواند موضعی و عمیق باشد که این عمل در صورت
وجود یک سطح بسیار کوچک آندی و یک سطح بسیار وسیع کاتدی به وقوع می پیوندد
که خوردگی آن نیز با شدت بسیار صورت می گیرد. از جمله مشخصات (FEATURES )
خوردگی کلریدی، می توان موارد زیر را نام برد:
(الف) هنگامی که کلرید در مراحل میانی ترکیبات (عمل و عکس العمل) شیمیایی مورد استفاده قرار گرفته ولی در انتها کلرید مصرف نشده باشد.
(ب) هنگامی
که تشکیل همزمان اسید هیدروکلریک، درجه PH مناطق خورده شده را پایین
بیاورد. وجود کلریدها هم می تواند به علت استفاده از افزودنیهای کلرید باشد
و هم می تواند ناشی از نفوذیابی کلرید از هوای اطراف باشد.
فرض
بر این است که مقدار نفوذ یونهای کلریدی تابعیت از قانون نفوذ FICK دارد.
ولی علاوه بر انتشار (DIFFUSION) به نفوذ (PENETRATION) کلرید احتمال دارد
به خاطر مکش موئینه (CAPILLARY SUCTION) نیز انجام پذیرد.
۱-۵- حملات سولفاتی
(SULPHATE ATTACK)
محلول
نمکهای سولفاتی از قبیل سولفاتهای سدیم و منیزیم به دو طریق می توانند بتن
را مورد حمله و تخریب قرار دهند. در طریق اول یون سولفات ممکن است
آلومینات سیمان را مورد حمله قرار داده و ضمن ترکیب، نمکهای دوتایی از
قبیل:THAUMASITE و ETTRINGITEتولید نماید که در آب محلول می باشند. وجود
این گونه نمکها در حضور هیدروکسید کلسیم، طبیعت کلوئیدی(COLLOIDAL) داشته
که می تواند منبسط شده و با ازدیاد حجم، تخریب بتن را باعث گردد. طریق دومی
که محلولهای سولفاتی قادر به آسیب رسانی به بتن هستند عبارتست از: تبدیل
هیدروکسید کلسیم به نمکهای محلول در آب مانند گچ (GYPSUM) و میرابلیت
MIRABILITE که باعث تجزیه و نرم شدن سطوح بتن می شود و عمل LEACHING یا خلل
و فرج دار شدن بتن به واسطه یک مایع حلال، به وقوع می پیوند.
۱-۶- حریق
(FIRE)
سه عامل اصلی وجود دارد که می توانند مقاومت بتن را در مقابل حرارت بالا تعیین کنند. این عوامل عبارتند از:
(الف) توانایی بتن در مقابله با گرما و همچنین عمل آب بندی، بدون اینکه ترک، ریختگی و نزول مقاومت حاصل گردد.
(ب) رسانایی بتن (CONDUCTIVITY)
(ج) ظرفیت گرمایی بتن(HEAT CAPACITY)
باید
توجه داشت دو مکانیزم کاملاً متضاد انبساط (EXPANSION) و جمع شدگی مسؤول
خرابی بتن در مقابل حرارت می باشند. در حالی که سیمان خالص به محض قرار
گرفتن در مجاورت حرارتهای بالا، انبساط حجم پیدا می کند، بتن در همین شرایط
یعنی در معرض حرارتهای (دمای) بالا، تمایل به جمع شدگی و انقباض نشان می
دهد. چون حرارت باعث از دست دادن آب بتن می گردد، نهایتاً اینکه مقدار
انقباض در نتیجه عمل خشک شدن از مقدار انبساط فراتر رفته و باعث می شود جمع
شدگی حاصل شود و به دنبال آن ترک خوردگی و ریختگی بتن به وجود می آید .به
علاوه در درجه حرارت ۴۰۰ درجه سانتی گراد، هیدروکسید کلسیم آزاد بتن که در
سیمان پر تلند هیدراته شده موجود است، آب خود را از دست داده و تشکیل اکسید
کلسیم می دهد. سپس خنک شدن مجدد و در معرض رطوبت قرار گرفتن باعث می شود،
تا از نو عمل هیدراته شدن حاصل شود که این عمل به علت انبساط حجمی موجب
بروز تنشهای مخرب می گردد. هچنین انبساط و انقباض نا هماهنگ و متمایز
(DIFFERENTIAL EXPANSION AND CONTRACTION)مواد تشکیل دهنده بتن مسلح مانند
آرماتور، شن، ماسه و … می توانند در ازدیاد تنشهای تخریبی نقش موثری داشته
باشند.
۱-۷- عمل یخ زدگی
(FROST ACTION)
برای
بتنهای خیس، عمل یخ زدگی یک عامل تخریب می باشد، چون آب به هنگام یخ زدن
ازدیاد حجم پیدا کرده و باعث تولید تنشهای مخرب درونی شده و لذا بتن ترک می
خورد. ترکها و درزهایی که نتیجه یخ زدگی و ذوب متناوب می باشند، باعث می
گردند سطح بتن به صورت پولکی درآمده و بر اثر فرسایش، خرابی عمق بیشتری
یابد بنابراین عمل یخ ز دگی بتن و میزان تخریب حاصله، بستگی به درجه تخلخل و
نفوذپذیری بتن دارد که این موضوع علاوه بر تاثیر ترکها و درزهاست.
۱-۸- نمکهای ذوب یخ
(DE-ICING SALTS)
اگر
برای ذوب نمودن یخ بتن، از نمکهای ذوب یخ استفاده شود، علاوه بر خرابیهای
حاصله از یخ زدگی، ممکن است همین نمکها نیز باعث خرابی سطحی بتن گردند. چون
باور آن است که خرابیهای حاصل از نمکهای ذوب یخ، در نتیجه یک عمل فیزیکی
به وقوع می پیوندد، غلظت نمکها، موجود بودن آبی که قابلیت یخ زدگی داشته
باشد و در کل فشارهای هیدرولیکی و غشایی (OSMOTIC) نقش بسیار مهمی در دامنه
و وسعت خرابیها ایفا می کنند.
۱-۹- عکس العمل قلیایی سنگدانه ها
(ALKALI-AGGREGATE REACTION)
در این قسمت می توان از واکنشهای “قلیایی- سیلیکا” و “قلیایی- کربناتها” نام برد.
عکس
العمل قلیایی – سیلیکا(ALKALI-SILICA) عبارتست از: ژلی که از عکس العمل
بین هیدروکسید پتاسیم و سیلیکای واکنش پذیر موجود در سنگدانه حاصل می شود.
بر اثر جذب آب، این ژل انبساط پیدا کرده و با ایجاد تنشهایی منجر به تشکیل
ترکهای درونی در بتن می شود. واکنش قلیایی –کربنات، بین قلیاهای موجود در
سیمان و گروه مشخصی از سنگهای آهکی (DOLOMITIC) که در شرایط مرطوب قرار می
گیرند، به وقوع می پیوندد. در اینجا نیز انبساط حاصله باعث می شود تا
ترکهایی ایجاد شود یا در مقاطع باریک خمیدگیهایی به وجود آید.
۱-۱۰- کربناسیون
(CARBONATION)
گاه
لایه حفاظتی که در مجاورت آرماتور داخل بتن موجود است، در صورت کاهش PH
بتن اطراف، به کلی آسیب دیده و از بین می رود. بنابراین نفوذ دی اکسید کربن
از هوا، عکس العملی را با بتن آلکالین ایجاد می نماید که حاصل آن کربنات
خواهد بود و در نتیجه درجه PH بتن کاهش می یابد. همچنان که این عمل از سطح
بتن شروع شده و به داخل بتن پیشروی می نماید؛ آرماتور بتن تحت تأثیر این
عمل دچار خوردگی می گردد. علاوه بر خوردگی، دی اکسید کربن و بعضی اسیدهای
موجود در آب دریا می توانند هیدروکسید کلسیم را در خود حل کرده و باعث
فرسایش سطح بتن گردند.
۱-۱۱- علل دیگر
(OTHER CAUSES)
علل
بسیار دیگری نیز باعث آسیب دیدگی و خرابی بتن می شوند که در سالهای اخیر
شناساییشده اند. بعضی از این عوامل دارای مشخصات خاصی بوده و کاربرد بسیار
موضعی دارند. مانند تأثیر مخرب چربیها بر کف بتن کشتارگاهها، مواد اولیه در
کارخانه ها و کارگاههای تولیدی، آسیب حاصله از عوارض مخرب فاضلابها و مورد
استفاده قرار دادن سازه هایی که برای منظورها و مقاصد دیگری ساخته شده
باشند، نه آنچه که مورد بهره برداری است. مانند تبدیل ساختمان معمولی به
سردخانه، محل شستشو، انباری، آشپزخانه، کتابخانه و غیره. با این همه اکثر
آنها را می توان در گروههای ذیل طبقه بندی نمود:
(الف) ضربات و بارههای وارده (ناگهانی و غیره) در صورتی که موقع طراحی سازه برای این گونه بارگذاریها پیش بینیهای لازم صورت نگرفته باشد.
(ب) اثرات جوی و محیطی
(پ) اثرات نامطلوب مواد شیمیایی مخرب
برچسبها:
فرسودگی و تخریب,
اشتباهات طراحی,
اشتباهات اجرایی,
سازه های بتنی,
تدبیرسازه
بازدیدکننده گرامی: